การเปลี่ยนผ่านสู่ Net Zero ของ บริษัท ปูนซิเมนต์ไทย จำกัด (มหาชน) หรือ SCG นับเป็นโจทย์ที่ท้าทายอย่างยิ่งในธุรกิจปูนซีเมนต์ ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมที่มีส่วนในการปล่อยก๊าซเรือนกระจก แล้วธุรกิจจะเปลี่ยนผ่านความท้าทายนี้ให้กลายเป็นความยั่งยืนในระยะยาวได้อย่างไร? สรุปสาระสำคัญจากปาฐกถาพิเศษโดย คุณธรรมศักดิ์ เศรษฐอุดม กรรมการผู้จัดการใหญ่ SCG ในงาน GCNT EXPO 2026 หัวข้อ “Saraburi Sandbox: Inclusive Green Transition Model”
การเดินทางสู่ Net Zero ของ SCG คือความท้าทายในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ หลายคนตั้งคำถามว่า ธุรกิจนี้จะสามารถเปลี่ยนผ่านสู่การผลิตคาร์บอนต่ำได้จริงหรือไม่ อย่างไรก็ตาม ด้วยความเชื่อมั่นว่าปูนซีเมนต์ยังคงเป็นวัสดุก่อสร้างพื้นฐานที่จำเป็นต่อการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม จึงนำมาสู่ความมุ่งมั่นในการพัฒนานวัตกรรมปูนซีเมนต์คาร์บอนต่ำ ควบคู่กับการนำวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรมาใช้เป็นเชื้อเพลิงชีวมวลทดแทนถ่านหินในกระบวนการผลิต
ตลอดจนการผนึกกำลังความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน ในรูปแบบ Public–Private–People Partnership (PPPP หรือ 4P) ผ่านโครงการ “สระบุรีแซนด์บ็อกซ์” (Saraburi Sandbox) ซึ่ง SCG ร่วมขับเคลื่อนกับพันธมิตร เพื่อพัฒนาจังหวัดสระบุรีให้เป็นเมืองต้นแบบคาร์บอนต่ำ ผ่านการทดลองแนวทางใหม่ การส่งเสริมพลังงานสะอาด การจัดการทรัพยากรและเพิ่มพื้นที่สีเขียว พร้อมสร้างประโยชน์ร่วมกันทั้งในด้านเศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และคุณภาพชีวิตของชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม
1. การปรับกระบวนการผลิตด้วยพลังงานทางเลือกและเทคโนโลยีขั้นสูง ยกระดับอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ไทยสู่คาร์บอนต่ำ
SCG เดินหน้าลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ ผ่านการเพิ่มสัดส่วนการใช้เชื้อเพลิงทดแทน โดยเฉพาะชีวมวลจากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร ซึ่งสามารถใช้ทดแทนถ่านหินได้เกือบ 50% รวมถึงการใช้เชื้อเพลิงจากขยะ (RDF) เพื่อลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล อีกทั้งยังช่วยสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร และมีส่วนช่วยลดปัญหาฝุ่น PM2.5 จากการเผาในที่โล่ง ควบคู่กับการศึกษาเทคโนโลยีดักจับ ใช้ประโยชน์และกักเก็บคาร์บอน (CCUS) เพื่อสนับสนุนการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในระยะยาว ขณะเดียวกัน SCG ยังมุ่งพัฒนานวัตกรรม ปูนซีเมนต์คาร์บอนต่ำเจเนอเรชันที่ 3 ด้วยเทคโนโลยีที่ช่วยลดการใช้ปูนเม็ดและพลังงานในกระบวนการผลิต เพื่อลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ โดยยังคงประสิทธิภาพ ความแข็งแรง และความทนทานของผลิตภัณฑ์
นอกจากนี้ SCG ยังร่วมแบ่งปันองค์ความรู้และเทคโนโลยีผ่าน สมาคมอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ไทย (TCMA) เพื่อส่งเสริมการใช้ปูนซีเมนต์คาร์บอนต่ำในระดับอุตสาหกรรม ควบคู่กับการผลักดันมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมให้รองรับนวัตกรรมและการใช้งานปูนซีเมนต์คาร์บอนต่ำอย่างแพร่หลายมากขึ้น เพื่อสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านของอุตสาหกรรมก่อสร้างไทยอย่างยั่งยืน
2. การขับเคลื่อนโมเดลการพัฒนาเชิงพื้นที่แบบมีส่วนร่วม ผ่านโครงการนำร่อง “สระบุรีแซนด์บ็อกซ์”
การเปลี่ยนผ่านสู่ความยั่งยืนของ SCG ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกภายในโรงงาน แต่ยังขยายสู่การพัฒนาเชิงพื้นที่ (Area-based Approach) โดยใช้จังหวัดสระบุรีเป็นพื้นที่นำร่องในการบูรณาการความร่วมมือจากทุกภาคส่วน เพื่อทดลองและพัฒนาแนวทางลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่เชื่อมโยงภาคอุตสาหกรรม ภาคเกษตรกรรม และชุมชนเข้าด้วยกัน พร้อมสร้างต้นแบบการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำที่สามารถต่อยอดและขยายผลสู่พื้นที่อื่นในอนาคต
การดำเนินงานครอบคลุมตั้งแต่การส่งเสริมการใช้พลังงานสะอาดและพลังงานทดแทน โดยนำวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรมาใช้เป็นเชื้อเพลิงทดแทน เพื่อลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล การพัฒนาอุตสาหกรรมสีเขียวผ่านการยกระดับกระบวนการผลิตและนวัตกรรมผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะปูนซีเมนต์คาร์บอนต่ำ รวมถึงการจัดการของเสียจากภาคอุตสาหกรรมเพื่อนำกลับมาใช้ประโยชน์และสร้างมูลค่าเพิ่ม ตลอดจนการส่งเสริมเกษตรคาร์บอนต่ำ เช่น การผลิตข้าวด้วยวิธีทำนาเปียกสลับแห้ง เพื่อลดการปล่อยก๊าซมีเทนจากการเพาะปลูก และการอนุรักษ์และฟื้นฟูพื้นที่สีเขียว ควบคู่กับการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ เพื่อสร้างผลกระทบเชิงบวกต่อระบบนิเวศและความหลากหลายทางชีวภาพ (Nature Positive) พร้อมสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจและยกระดับคุณภาพชีวิตของชุมชนอย่างยั่งยืน
3. ถอดรหัสสระบุรีแซนด์บ็อกซ์: 4 ปัจจัยสำคัญสู่การขยายผลการเปลี่ยนผ่านคาร์บอนต่ำระดับประเทศ
บทเรียนจากโครงการสระบุรีแซนด์บ็อกซ์สะท้อนให้เห็นว่า การเปลี่ยนผ่านสู่สังคมคาร์บอนต่ำไม่สามารถขับเคลื่อนด้วยเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัยการบูรณาการความร่วมมือและปัจจัยสนับสนุนสำคัญใน 4 ด้าน ได้แก่
1. เทคโนโลยี (Technology) ประยุกต์ใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมให้เหมาะสมกับบริบทของพื้นที่ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก
2. กฎระเบียบ (Regulation) ใช้กลไกแซนด์บ็อกซ์เป็นพื้นที่ทดลองแนวทางใหม่ เพื่อค้นหาและเสนอแนวทางปรับปรุงข้อจำกัดด้านกฎระเบียบที่เป็นอุปสรรคต่อการเปลี่ยนผ่าน
3. ห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) เชื่อมโยงความร่วมมือระหว่างภาคอุตสาหกรรม ผู้ประกอบการ และชุมชนตลอดห่วงโซ่อุปทาน ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ เพื่อสร้างการเปลี่ยนผ่านที่ทุกภาคส่วนมีส่วนร่วมและได้รับประโยชน์
4. เงินทุน (Investment Capital) เสริมสร้างศักยภาพและความพร้อมในการเข้าถึงแหล่งเงินทุนสีเขียว (Green Finance) เพื่อสนับสนุนการลงทุนและขยายผลโครงการคาร์บอนต่ำในระยะยาว
ทั้ง 4 ปัจจัยเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนแนวคิด “เริ่มจากพื้นที่นำร่อง ก่อนขยายผลสู่ระดับประเทศ” ควบคู่กับการผลักดันการปรับปรุงกฎระเบียบและโครงสร้างพื้นฐานที่เอื้อต่อการเปลี่ยนผ่าน เช่น การเปิดให้บุคคลที่สามใช้ระบบโครงข่ายไฟฟ้า (Third Party Access: TPA)
เพื่อสนับสนุนการเข้าถึงพลังงานสะอาดของภาคธุรกิจและอุตสาหกรรม “สระบุรีแซนด์บ็อกซ์” จึงไม่ใช่เพียงต้นแบบการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก แต่เป็นโมเดลการเปลี่ยนผ่านสีเขียวแบบมีส่วนร่วม (Inclusive Green Transition) ที่สะท้อนให้เห็นถึงโอกาสในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ ควบคู่กับการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของภาคอุตสาหกรรม การสร้างรายได้ให้ชุมชน และการยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน พร้อมต่อยอดบทเรียนสู่การขยายผลในระดับประเทศอย่างยั่งยืน