สรุปรายงานเวิร์กชอป From Worker Voice to Business Action หลักสูตรเชิงปฏิบัติการ: จากเสียงแรงงาน สู่การระบุความเสี่ยงและการเปลี่ยนแปลงทางธุรกิจ by HRDF จัดขึ้นเมื่อวันที่ 4 กันยายน 2569 เวลา 09:00-12:00 น. ณ อาคาร True Digital Park (West) โดยภายในงานได้รับเกียรติจากวิทยากรผู้เชี่ยวชาญ ได้แก่ คุณนันทวุฒิ แหบคงเหล็ก ผู้ประสานงานโครงการ (ด้านการติดตามและประเมินผล) มูลนิธิเพื่อสิทธิมนุษยชนและการพัฒนา (HRDF)
ธุรกิจกับสิทธิมนุษยชน
แรงงานข้ามชาติคือฟันเฟืองสำคัญต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศไทย โดยเฉพาะแรงงานอุตสาหกรรมการผลิต ภาคเกษตกรและภาคบริการ อย่างไรก็ตามห่วงโซ่อุปทานยังซับซ้อน แรงงานกลุ่มนี้ยังเป็นกลุ่มเปราะบางที่เผชิญกับความเสี่ยงด้านการละเมิดสิทธิมนุษยชน ซึ่งส่งผลต่อความยั่งยืนและชื่อเสียงของภาคธุรกิจในระดับสากล
ตามหลักการชี้แนะแห่งสหประชาชาติว่าด้วยธุรกิจกับสิทธิมนุษยชน ทุกภาคส่วนมีบทบาทในการ คุ้มครอง เคารพ และเยียวยา โดยภาครัฐมีหน้าที่ในการปกป้องและคุ้มครอง ภาคธุรกิจมีหน้าที่เคารพสิทธิมนุษยชน และภาคประชาสังคมสามารถเข้ามา สนับสนุนด้านการเยียวยาและสร้างระบบที่ทำให้แรงงานเข้าถึงสิทธิได้ ด้วยเหตุนี้ มูลนิธิจึงต้องการผลักดันให้ภาคธุรกิจนำ กระบวนการตรวจสอบสิทธิมนุษยชนอย่างรอบด้าน มาใช้ เพื่อให้ธุรกิจสามารถระบุ ป้องกัน และจัดการความเสี่ยงด้านสิทธิมนุษยชนได้อย่างเป็นระบบ
เครื่องมือตรวจสอบสิทธิมนุษยชน
HRDF ร่วมมือกับมหาวิทยาลัยเชียงใหม่และจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในการพัฒนาเครื่องมือตรวจสอบสิทธิมนุษยชนอย่างรอบด้าน โดยอ้างอิงแนวทางและมาตรฐานสากลและให้ความสำคัญกับมุมมองและเสียงของแรงงานเป็นหลัก เครื่องมือนี้มีเป้าหมายเพื่อประเมินว่าแรงงานสามารถรับรู้ เข้าถึง และใช้สิทธิต่าง ๆ ได้จริงหรือไม่ รวมถึงตรวจสอบว่าช่องทางร้องเรียนและกระบวนการเยียวยาขององค์กรมีประสิทธิผลเพียงใด แนวคิดสำคัญคือการลดช่องว่างระหว่าง นโยบายที่องค์กรกำหนดไว้ กับ ประสบการณ์และการรับรู้จริงของแรงงาน เพราะการมีนโยบายเพียงอย่างเดียวไม่ได้หมายความว่าสิทธินั้นเกิดขึ้นจริงในทางปฏิบัติ
กิจกรรมวิเคราะห์ความเสี่ยงด้านสิทธิมนุษยชน
คุณนันทวุฒิ แหบคงเหล็กได้แนะนำการทำกิจกรรม 34 ข้อ โดยเน้นการพิจารณา นโยบาย หลักฐาน และเสียงของแรงงาน เพื่อค้นหาช่องว่างระหว่างสิ่งที่องค์กรกำหนดไว้กับประสบการณ์จริงของแรงงาน โดยการให้คะแนนต้องอ้างอิงจากหลักฐาน ไม่ใช่เพียงความตั้งใจขององค์กร
ผู้เข้าร่วมได้ฝึกวิเคราะห์ความเสี่ยงด้านสิทธิมนุษยชนผ่านกรณีจำลอง โดยแยกให้เห็นความแตกต่างระหว่าง นโยบาย การปฏิบัติจริง และประสบการณ์ของแรงงาน รวมถึงตระหนักถึงจุดบอดของตนเองจากการไม่ได้เป็นผู้ประสบปัญหาโดยตรง จากนั้นผู้เข้าร่วมได้นำความเสี่ยงที่พบมาเปลี่ยนเป็น แผนการดำเนินงานที่เป็นรูปธรรม โดยระบุหลักฐาน ช่องว่าง แนวทางแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กรอบเวลา และวิธีตรวจสอบผลกับแรงงาน เพื่อให้การประเมินนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงจริง และขยายผลด้านการปฏิบัติงานมากกว่าการได้คะแนนจากแบบตรวจสอบ
สรุปแนวทาง
การประเมินสิทธิมนุษยชนควรใช้เป็นเครื่องมือในภาคธุรกิจเพื่อค้นหาความเสี่ยงให้พบเร็วขึ้น และนำไปสู่การแก้ไขที่เป็นรูปธรรม สำหรับฝ่ายทรัพยากรบุคคล ที่อาจมีจุดบอดจากการที่ไม่ได้เป็นผู้ประสบปัญหาโดยตรง จึงจำเป็นต้องพยายามมองผ่านมุมมองของแรงงานและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกลุ่มอื่น ๆ เพื่อให้เข้าใจประสบการณ์จริงมากขึ้น
การสวมบทบาทเป็นแรงงานหรือผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในกิจกรรมช่วยให้ผู้เข้าร่วมตระหนักว่าคำตอบและการรับรู้ต่อระบบต่าง ๆ อาจแตกต่างกันตามประสบการณ์ของแต่ละคน ดังนั้นองค์กรจึงควรรับฟังเสียงของแรงงานจริงและนำข้อมูลดังกล่าวมาใช้ประกอบการตัดสินใจ
หัวใจสำคัญของกระบวนการคือจากเสียงแรงงาน สู่การลงมือทำ หมายความว่าต้องเปลี่ยนข้อมูลและประสบการณ์ของแรงงานให้กลายเป็นการระบุความเสี่ยง การแก้ไขที่ชัดเจน และการติดตามตรวจสอบผลอย่างต่อเนื่อง
เกี่ยวกับ HRDF
มูลนิธิเพื่อสิทธิมนุษยชนและการพัฒนาเป็นองค์กรที่ทำงานเพื่อช่วยเหลือแรงงาน โดยมุ่งให้แรงงาน โดยเฉพาะแรงงานที่มีความเปราะบาง สามารถเข้าถึงสิทธิและได้รับการคุ้มครองด้านสิทธิมนุษยชนอย่างเหมาะสม ก่อตั้งขึ้นในปี 2543 และปัจจุบันดำเนินงานมาแล้ว 25 ปี มีสำนักงานในเชียงใหม่ กรุงเทพฯ สมุทรสาคร และภูเก็ต ในอดีต มูลนิธิทำงานร่วมกับภาครัฐเป็นหลัก แต่ปัจจุบันได้ขยายความร่วมมือไปยังภาคธุรกิจมากขึ้น โดยมีการประชาสัมพันธ์องค์กรและสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับบทบาทของมูลนิธิผ่านมหาวิทยาลัยและภาคส่วนต่าง ๆ
มูลนิธิมีจุดแข็งในการทำงานกับชุมชนและกลุ่มแรงงานระดับรากหญ้า เนื่องจากสามารถเข้าถึงแรงงาน แกนนำแรงงาน และผู้ผลิตในพื้นที่ต่าง ๆ ได้โดยตรง และสร้างพื้นที่ที่ผู้คนสามารถแลกเปลี่ยนปัญหาและความคิดเห็นได้อย่างปลอดภัย
